آن روزها معناى رواياتى را كه در باب منزلت علم وعالم ومتعلم شنيده بودم ، بهتر مى فهميدم ( 1 ) ، واين آيهء شريفه آن قدر برايم تازگى مى كرد كه گويا أخيرا نازل شده است : * ( من أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ) * ( 2 ) هر كسى يك نفر را زنده كند ، مثل اين است كه همهء مردم را زنده كرده باشد . شكر نعمت الهى وسپاس از أستاذ ، مرا بر آن مى داشت كه در انتظار فرصت مناسبى باشم تا بتوانم اندكى از زحمات ايشان را جبران نمايم . بالآخرة زمينهء اين كار فرآهم شد . روزى بعد از درس ، أستاذ به حقير فرمودند كه از سال هاى گذشته در فواصل زماني مختلف ، مقالاتى در بعضي از موضوعات فقه مقارن وغير آن به رشتهء تحرير در آورده اند كه به دليل اشتغالات گوناگون ، امكان تنظيم آنها برايشان فرآهم نيست . حضرت أستاذ به اينجانب پيشنهاد فرمودند كه آنها را آماده ء چاپ كنم . من كه منتظر اين فرصت بودم ، با كمال ميل اين پيشنهاد را پذيرفتم واز چند روز مانده به ماه محرم پى گير كار شدم . تا امروز كه حدود 6 ماه از آن تاريخ مى گذرد ، در سفر وحضر ، همه جا ، كما بيش مشغول اين كار بودم . در سفر تبليغى به قزوين وبعد از آن در شهر مقدس قم بسيار اتفاق مى افتاد كه تا سحرگاهان سر وكارم با اين كتاب بود . در اين مدت ، در أيامي كه در قم بودم ، از كتاب هاى بخش محققين كتابخانه آيت الله العظمى مرعشى نجفي ( رحمهم الله ) وكتابخانهء تخصصى فقه وأصول آيت الله العظمى سيستانى ونرم افزارهاى رايانه‌اى موجود استفاده مى كردم . در مشهد مقدس نيز از كتابخانهء آستان قدس رضوى - سلام الله على مشرفها - وكتابخانهء مسجد گوهرشاد بهره‌مند مى شدم . ولله الحمد على ذلك كله . اين نوشته ها در مجموع پنج رساله بود كه بعدا رساله اى با عنوان " سجده در سنت پيامبر وصحابه " نيز تحرير گرديد وبه آنها افزوده شد . در همهء اين نوشته ها صرف نظر از

--> 1 . نظير آنچه كه أمير المؤمنين على ( عليه السلام ) مى فرمايد : " معرفة العالم دين يدان به " و " إذا رأيت عالما فكن له خادما " ، شناختن عالم تكليفي است كه از آن مؤاخذه مى شود وهر گاه عالمي را ديدى ، خدمتگزارش باش . ر . ك : تصنيف غرر ، ش 217 و 214 . 2 . المائدة ، آيهء 32 .